Mae 'Y Deryn Pur' mewn tri symudiad ac yn dilyn strwythur cyffredinol araf - cyflym - araf. Yn ystod y broses ysgrifennu, rwy'n gadael i'r gerddoriaeth ei hun bennu'r briff. Yn isymwybodol, buan y cymerodd y pwnc dan sylw arddull 'In Memoriam'. Ar ddechrau unrhyw brosiect rwyf bob amser yn dychmygu y dylai fy ngherddoriaeth gyffroi'r gwrandäwr yn emosiynol boed hynny drwy osodiadau rhythmig neu ddefnydd syml o ddeunydd thematig.
Mae'r symudiad cyntaf yn seiliedig ar yr alaw draddodiadol Gymreig 'Y Deryn Pur' (The Gentle Dove). Mae chwe phrif fersiwn o'r dôn wedi'u hymgorffori yn y symudiad, pob un yn cael ei hymestyn rhywfaint. Yn wir, mae un fersiwn yn para chwe munud cyfan symudiad. Oherwydd yr estyniad o ddeunydd, mae gan y symudiad hwn deimlad byrlymus ac ysbrydol tebyg i gerddoriaeth amgylchynol. Mae deunydd yn datblygu'n araf nes bod y thema, yn ei ffurf 20bar wreiddiol, i'w chlywed yn y Basau Dwbl yn yr ugain bar olaf y symudiad. Mae rhan yr utgorn yn rhoi sylwadau ac yn cwestiynu rhai agweddau o'r thema mewn arddull lled-fyrfyfyr, tra bod y llinynnau’n defnyddio darnau hir o ‘free bowing’.
Mae'r ail symudiad yn llawn bywyd, egni a gyriad rhythmig. Mae yna eiliadau o lawenydd, datganiad o hwyl a sbri a phob un ohonynt yn cael eu hysgogi gan y trwmped. Yr oedd cyfosod y fath deimladau rhwng dau symudiad o'r natur gyferbyniol yn ymddangos yn briodol i mi. Mae strwythur y symudiad hwn yn ‘blociol’ iawn gan arwain at newidiadau sydyn mewn gwead.
Ysgrifennwyd y trydydd symudiad yn gyntaf ac mae'n ffurfio gwir uchafbwynt emosiynol y gwaith. Mae symlrwydd yn bodoli o ran arddull, deunydd thematig, a strwythur. Y symlrwydd (neu'r purdeb) hwn yw prif effaith emosiynol y symudiad, gyda'r is-deitl 'In Memoriam'. Mae'r llinynnau a'r trwmped fel ei gilydd yn 'gorawl' neu'n 'gantabile' eu natur, yn ymdebygu i draddodiad cerddoriaeth gorawl gysegredig.
Mae 'Y Deryn Pur' er cof i lawer o bobl sydd â chysylltiad cynhenid â thirwedd gerddorol Cymru, nad ydynt bellach gyda ni yn anffodus. Wedi'i gomisiynu gan Gyngor Celfyddydau Cymru, ysgrifennwyd y rhan fwyaf o'r gwaith dros y Nadolig a'r Flwyddyn Newydd.